Hitabet nedir?

Topluluk karşısında güzel konuşma sanatıdır. Bir topluluk karşısında yapılan konuşmaya «nutuk» yahut «hitabe», bunu söyleyenlere de «hatip» denir. Bir nutku etkili hale getirecek unsurların başında şunlar gelir: Kekelememek, duraklamamak, yazılı bir metinden okumayıp doğrudan doğruya söylemek, kelimeleri tesirli seçmek... Hitabet; askeri, siyasi, dini ve akademik olmak üzere dörde ayrılır.

Askeri hitabe komutanların bir savaştan önce konuşarak askerleri savaşa hazırlamak amacını taşır. Türk tarihinde bunun sayısız örnekleri vardır. Siyasi hitabe ise adından anlaşılacağı gibi, konusu siyaset olan konuşmadır. Atatürk'ün «Büyük Nutuk» u çok değerli bir siyasi hitabe örneğidir. Dini hitabe din konusunda, akademik hitabe de bilim ve hukuk üzerine olur.

Hitabet, nesir türlerindendir. Ancak işlenen konunun, konuşmanın yapıldığı anda ilgi uyandırması, anlaşılması gerektiğinden, nesrin genel kurallarına bağlı olmakla beraber, bazı özel kuralları da vardır. Söz söyleyen kişinin, söz söyleyeceği toplumu göz önünde bulundurması, anlatımını bu toplumun isteyeceğine göre ayarlanması gerektir. Bu bakımdan hatibin, kelimeleri dinleyicilerinin kültürel durumuna göre seçmesi, hitap ettiği toplumun anlayabileceği kelimeleri, sözleri, deyimleri kullanması gerektir.

Hitabeye, konuşmanın yapılacağı topluma göre değişen “hitap”larla başlanır : “Yurttaşlar, Sayın dinleyiciler. Vatandaşlar, Arkadaşlar...”gibi. Bu çeşit hitaptan sonra ilkin fikir, dava ileri sürülür. Bu fikir ya da dava üzerine, dinleyicilerin varması istenen fikrin ve düşüncenin sonucu söylenir. Hatip bunları yaparken, dinleyicilerin zekasına, hayaline, duygusuna başvurur. Anlatımında çeşitlilik göstermek, dinleyenleri heyecana sürüklemek, onları varmak istediği sonuca ulaştırmak için gereklidir.

Sözle, bir fikri, bir davayı dinleyenlere aşılamak işi çok eskidir. İnsanlar, yazıyı bulmadan çok önceleri, sözle bir fikri söylemeyi, inandırmayı uygulamışlardır. Bu bakımdan, yazılı sanat türlerinden önce, sözle bir fikri söyleme türü olan hitabet türü meydana gelmiştir. İlkçağda, toplumlara karşı bu çeşit söz söyleyerek fikir ve düşünce yayma fikri, özellikle Yunan ve Romalılarda yetişen Demosten, Cicero gibi hatipler, söz söyleme sanatının ünlü kişileridir. Hitabet, sözün konusuna ve söylenme yerine göre başlıca şu çeşitlere ayrılır:

Siyasi hitabet, siyaset konusunda söylenen nutuklardır. Bu çeşit nutuklar, çoklukla millet meclislerinde, siyasi parti toplantılarında, mitinglerde, diplomatik toplantılarda söylenir. İç ya da dış politikayı ilgilendiren konuşmalardır. Askeri hitabet, komutanların askerlerini cesaretlendirmek için söyledikleri ya da çeşitli askeri konularda söylenen nutuklardır.Dini hitabet, tapınaklarda din konusunda söylenen nutuklardır. Hukuki hitabet, mahkemelerde, hukuk konusunda söylenen (savcıların iddianameleri ile avukatların ya da sanıkların savunmaları) nutuklardır.

Akademik hitabet, bilim toplantılarında akademilerde söylenen nutuklardır. Bir bilim adamının bir akademiye kabul edilirken söylediği nutuk, üniversitelerin ya da bilim kongrelerinin açılışında söylenen nutuklar akademik nutuklardır. Hitabet çeşitlerinin bu genel ayrımlarının dışında, hitabet biçiminde yazılmış yazılar, radyoda yeni bir fikri yayma amacı ile söylenen nutuk ya da yapılan konuşmalar, iki ayrı tezin aynı topluluk karşısında savunulması olan münazaralar da hitabetin çeşitleri arasında yer almaktadır.

Türk toplumunun yetiştirdiği büyük hatipler vardır. Ancak, hitabetin yaygın olma alanlarının az olduğu Cumhuriyetin ilan edilmesinden önceki devirlerde, büyük hatiplere pek rastlanmaz. Türk toplumunda büyük hatipler, özellikle çeşitli fikirlerin toplumlara duyurulması zorunluluğunun kabul edilmesinden demokratik düzenin yerleşmeğe başlamasından sonra yetişme imkanı bulmuştur. Türk toplumunun yetiştirdiği en büyük hatip Atatürk tür

Sözlükte "hitabet" ne demek?

1. Etkili söz söyleme sanatı, söz sanatı.

Hitabet kelimesinin ingilizcesi

adj. rhetorical
n. oratory, declamation, elocution, speaking well
Köken: Arapça